Jawor

Miejscowość swoją nazwę wzięła od drzewa jawor, które jest drzewem bardzo rozpowszechnionym w Sudetach. Archeologicznie udowodnione osadnictwo na tym terenie sięga czasów neolitu ok. 5.000 lat przed Chrystusem. Temu okresowi aż po wędrówkę ludów (ok. 500 r. n.e.) poświęcona jest tematyczna ekspozycja w Muzeum Regionalnym w Jaworze. Najwięcej eksponatów archeologicznych pochodzi z okresu kiedy ziemie te znajdowały się pod wpływem kultury łużyckiej - (lata ok. 1300 - 300 p. n. e.). Na przełomie XIX i XX wieku odkryto wzdłuż linii kolejowej na odcinku Stary Jawor - Brachów jedno z największych cmentarzysk popielnicowych odkopanych na terenie Polski. W latach 1880 - 1910 wydobyto w tym miejscu ponad 1000 urn z prochami zmarłych. W zbiorach jaworskiego muzeum znajduje się także replika jednego z najciekawszych znalezisk archeologicznych Dolnego Śląska - złoty diadem wykonany z blachy, odkryty w okolicach miejscowości Męcinka (Mnisi Las) związany z kręgiem śródziemnomorskiej kultury mykeńskiej. We wczesnym średniowieczu prawdopodobnie istniała tu osada słowiańska co potwierdza nazwa Stary Jawor, która jest obecnie częścią miasta Jawor. W czasach późniejszych Jawor był centralnym grodem słowiańskiego plemienia Trzebowian. Należał do rodu Piastów świdnicko – jaworsko - ziębickich - bocznej linii śląskiej gałęzi dynastii Piastów. W 1203 r. wybuchł wielki pożar - spłonęła wówczas cała drewniana zabudowa osady. W 1230 roku w miejscowości Borek, koło Jawora miał się urodzić sławny polski fizyk, matematyk i filozof Witelon. Pierwsza pisana wzmianka o Jaworze pochodzi z dokumentu wydanego przez kancelarię księcia Bolesława Rogatki z 1242 r. gdzie jako świadek wymieniony jest Walenty, proboszcz z Jawora. Nie wiadomo dokładnie, kiedy Jawor otrzymał prawa miejskie ponieważ nie zachował się akt lokacyjny, ale w 1275 roku był już wymieniany w dokumentach jako miasto. Pełniło ono funkcję zaplecza gospodarczego i ośrodka administracyjnego dla księstwa jaworsko-świdnickiego, które powstało ok. 1274 roku. Księstwo jaworskie pod rządami Henryka V Brzuchatego. Rozwój miasta zarówno gospodarczy jak i terytorialny przypada na lata rządów ks. Bolka I Srogiego od 1278 roku także księcia jaworskiego. Po jego śmierci księstwo rozpada się na trzy części. W 1312 jaworska dzielnica przypada 2 synowi Bolka Srogiego księciu Henrykowi I Jaworskiemu, który nadał miastu liczne przywileje m. in. prawo do warzenia piwa. Do 1392 roku Jawor wchodził w skład samodzielnego księstwa piastowskiego. Później dostał się pod wpływy królów czeskich. Księstwo jaworsko - świdnickie pozostało niezależne najdłużej ze wszystkich księstw śląskich i utrzymało swą samodzielność aż do roku 1392. Po okresach wojen husyckich nastąpił okres świetności miasta które liczyło wtedy trochę ponad 3 tys. mieszkańców i było prawie tak duże jak np. Jelenia Góra. Jawor pełnił w tym okresie funkcję ważnego ośrodka administracyjnego do którego zjeżdżano się na sejmiki księstw świdnickiego i jaworskiego. W XV wieku z miasta wypędzono miejscową gminę żydowską 1420 rok. W wyniku wojen śląskich Jawor dostał się pod panowanie Prus, a nowy król Fryderyk II Wielki zreformował administrację w mieście czyniąc Jawor miastem powiatowym. W 1862 roku zainstalowano oświetlenie gazowe ( zamienione na elektryczne w 1911 roku). W późniejszych latach przeprowadzono linię kolejową m. in. do Legnicy, Jaworzyny Śląskiej, Roztoki i Malczyc. Przy tejże linii powstały zakłady Wolffa (obecnie Kuźnia Jawor S.A.) oraz Cukrownia. W 1849 r. powstała w Jaworze Loża Masońska św. Marcina pod Trzema Złotymi Kłosami w nawiązaniu do świętego patrona miasta. W 1940 roku miasto Jawor liczyło nieco ponad 13 tysięcy mieszkańców. W 1945 roku miasto zdobyły oddziały 9 Korpusu Zmechanizowanego. Jawor przejęty został przez administrację polską w kwietniu 1945 roku.